De afgelopen vier jaar was Marloes van Wezel (promovendus bij Tranzo en het Trimbos-instituut) een bekend gezicht binnen onze community. Ze onderzocht hoe Enik Recovery College werkt als leerplek, als sociale ruimte en als organisatie. Ze werkte daarbij samen met deelnemers en medewerkers van Enik. In oktober 2025 verscheen het onderzoeksrapport in het Engels. De belangrijkste conclusie? De kracht van Enik zit in de vrije ruimte. Het is een plek waar je mag ontdekken, ontmoeten en organiseren zonder dat er direct een oordeel of een diagnose klaarstaat.

Het onderzoek

Een groot deel van het onderzoek werd bij Enik uitgevoerd. Daarom werkten betrokkenen bij Enik mee als ervaringsonderzoekers. De onderzoeksmethode bestond uit drie delen: hoofdonderzoeker van Wezel deed jarenlang mee met activiteiten bij Enik (participerende observatie), bestudeerde documenten van Enik (zoals de handleiding voor nieuwe locaties) en interviewde samen met een ervaringsonderzoeker 26 deelnemers van Enik. 

De resultaten

Het onderzoek houdt ons een waardevolle spiegel voor. Juist omdat we bij Enik niet werken met vaste protocollen, ontstaan er interessante spanningen. Marloes noemt dit ‘waardevolle schuring’. Het rapport beschrijft Enik als een ruimte om te leren, een sociale ruimte en een organisatorische ruimte. 

Ruimte om te leren

In de ruimte om te leren draait het volgens de ondervraagde deelnemers van het onderzoek of van Enik om twee waarden. Als eerste gelijkwaardigheid: ieders inbreng is van gelijke waarde. Daarnaast wederkerigheid: iedereen heeft iets te bieden en kan ook door een ander gesteund en geïnspireerd worden. De deelnemers ervaren de werkgroepen als een gezamenlijke leerplaats zonder dat er over je geoordeeld wordt en waar ruimte is voor verschillende ideeën. Ook mogen ze bij Enik oefenen met nieuwe vaardigheden en rollen, zoals vrijwillige co-facilitator of barmedewerker. En vooral: de rol van ‘eigen expert zijn’ over jouw leven. Hierbij staan de waarden empowerment (versterken van eigen kracht) en persoonlijke groei centraal. 

Hoewel de ruimte om te leren door velen als helpend in hun herstel wordt ervaren, is de leeromgeving soms ook uitdagend. Juist omdat de ruimte zo vrij is, laat het onderzoek zien dat de leerbehoeftes variëren: waar de één geniet van de volledige vrijheid, zoekt de ander af en toe juist meer sturing of verdieping. Dit is een waardevol inzicht om met elkaar in gesprek te blijven over hoe we ons programma vormgeven.

Sociale ruimte

Als sociale ruimte biedt Enik een vrije en veilige omgeving waarin mensen zichzelf kunnen zijn, erkenning en herkenning vinden, ergens bij horen en zich verbonden voelen met de Enik‑community. Veel deelnemers waarderen het gevoel van samen zijn. De vrije ruimte brengt ook een mooie uitdaging met zich mee in het onderlinge contact en vrijblijvendheid. Hoe bewaren we de balans tussen de vrijheid om wel of niet te komen, en de onderlinge betrokkenheid die we ook belangrijk vinden?  

Organisatie

Organisatorisch kenmerkt Enik zich door de drempel laag te houden: er zijn geen verwijzingen, diagnoses of wachtlijsten. Iedereen is altijd welkom. Deelnemers hebben de vrijheid om te kiezen uit een breed aanbod van activiteiten en programma‑onderdelen. Dit wordt gezien als een belangrijk pluspunt. De organisatie werkt grotendeels bottom‑up: het programma wordt door en voor de deelnemers ontwikkeld.  

Enik draait op ongeveer 200 vrijwilligers en 50 betaalde medewerkers. Dit betekent dat er veel ruimte is om bij te dragen aan de community en nieuwe rollen uit te proberen. Het kan volgens het onderzoek soms ook tot wrijving leiden. Door de groei van Enik naar meer locaties, is het een bewuste taak geworden om de korte lijnen en onze gedeelde waarden (zoals gelijkwaardigheid en empowerment) levend te houden in de dagelijkse praktijk. Het onderzoek nodigt ons uit om kritisch te blijven kijken naar hoe we de beslissingsmacht zo veel mogelijk samen – in co-creatie – vormgeven.

Uitkomst

De kern van ons werk bij Enik is het bewaken van de vrije ruimte. Het onderzoek bevestigt dat dit de plek is waar we echt samen kunnen leren, ontmoeten en organiseren. Onze peer-support waarden zijn niet in beton gegoten, maar ontstaan elke dag in de praktijk. Juist hierdoor blijft Enik een levendige community. Om deze autonomie te behouden, nodigt het onderzoek ons uit om met elkaar te blijven reflecteren op hoe we die vrije ruimte samen vormgeven.

Toekomst

Voor de toekomst adviseert Marloes om nóg meer ruimte te maken voor eigen initiatief en ideeën van deelnemers (co-creatie). Het doel is een omgeving waarin alle verschillende stemmen en ervaringen gehoord worden. Er is immers geen ‘recept’ voor de ideale herstelacademie; we blijven een beweging die meebeweegt met wat er op dat moment nodig is in de community. Zo blijven we samen ontdekken wat onze waarden betekenen in de praktijk van alledag.

Meer over het onderzoek.

Voor het onderzoek hielden deelnemers onder andere dagboeken bij. Vrijwilliger Varma Delaneyrozen heeft deze persoonlijke verhalen verwerkt in onderstaande animatie. Hierin vertelt Norah (gefingeerde naam) haar herstelverhaal.