Vandaag is Wereld Suïcide Preventie Dag. Daarom spreken we Kaja (24), die zelf jarenlang met suïcidale gedachten worstelde en daar soms nog steeds last van heeft. Inmiddels faciliteert hij bij Enik Recovery College de bijeenkomst Omgaan met gedachten aan de dood, waar ruimte is om er open over te praten.

Trigger warning: In dit interview wordt gesproken over gedachten aan de dood.

“Op de middelbare school viel ik uit de ringen, waardoor ik een maand in bed lag en mijn leven stil kwam te staan. Oude jeugdtrauma’s kwamen naar boven en ik werd zwaar depressief en angstig. Ik wist toen nog niet dat ik autistisch was. De prikkels waren gewoon te veel. Mijn hoofd stond ook nooit stil.

Door mijn trauma’s dacht ik dat ik een slecht mens was, waardoor ik mezelf continu wilde bewijzen. Alles wat fout ging voelde enorm groot, tot suïcide de enige uitweg voor rust leek. Rond mijn veertiende werd dit dagelijks. Ik probeerde het vooral zelf op te lossen en te verzwijgen. 

Ik vond het zelf ook heel moeilijk om hulp te vragen. Dat vind ik nu, tien jaar later, nog steeds lastig. Ik wilde mensen niet belasten. Daarnaast werd ik heel erg gezien als zwak. Ik kreeg vaak het idee: kan je niet gewoon je eigen probleem oplossen? Je moet gewoon sterker zijn. Uiteindelijk heeft mijn moeder gezien: zo kunnen we niet verder. Zij heeft ervoor gekozen dat ik niet meer terug naar school ging. Ik heb daarna vier jaar thuis gezeten. 

“Dood willen is een heel eenzaam iets”
Later kreeg ik ambulante begeleiding van iemand die heel veel tijd voor me had. We hadden soms hele filosofische gesprekken: wat wil je eigenlijk met je leven? Wat vind je belangrijk? Maar ook heel praktische dingen. Hij had de tijd om de basis te leggen die ik nooit echt had gehad. In het begin werd ik daar niet minder suïcidaal van. Maar het was ontzettend fijn om een bron van zorg aandacht te hebben die echt specifiek voor mij kwam. Die tijd en aandacht waren voor mij ontzettend belangrijk.

Dood willen is een heel eenzaam iets. Het ontstaat vaak vanuit het gevoel: mijn leven is op dit moment zo niet draagbaar. De mensen om me heen hielden echt van me. Dat was een grote zegen. Maar dat betekent ook dat als jij begint over het feit dat je dood wilt, de reacties enorm heftig kunnen zijn. Met hem kon ik er gewoon over praten.

“Het bepaalt mij niet als mens”
Toen ik achttien was, ben ik opgenomen geweest bij het Leo Kannerhuis in Oosterbeek. Ik had op mijn zeventiende de diagnose autisme gekregen. Alleen al het feit dat ik eindelijk een naam had voor wat er met me aan de hand was, maakte een groot verschil. Ook de suïcidaliteit werd daar anders behandeld. Ik ging het steeds meer zien als iets wat mij overkomt, en niet als een zwakte. Gewoon als iets waar ik last van had. Ik ben suïcidaal en ik ben autistisch, en daar zijn tools voor. Dat waren voor mij heel bevrijdende inzichten.

Na mijn opname viel ik toch weer terug in oude patronen. Ik heb mijn suïcidaliteit drie jaar verzwegen, omdat ik bang was dat mensen zouden denken dat ik weer heel slecht erbij zat, dat ik een terugval zou krijgen. Uiteindelijk kwam ik bij Lister te wonen. Daar wees iemand me op de groep Omgaan met gedachten aan de dood bij Enik Recovery College. Ik had die gedachten weer, maar wilde het niet aan mijn familie vertellen. Ik wist wel: ik moet erover praten. Want dat is de enige manier waarop het eerder minder is geworden. 

Bij Enik kon ik delen. Daar mocht ik er zijn. Ik mocht ervaren: ik ben er niet minder door. Ik ben gewoon Kaja. Een deel van Kaja is suïcidaal. Maar een deel van Kaja is ook creatief, een deel is lief, een deel wil graag praten. Er zit een groot stuk van mij dat graag dood wil. Maar dat is maar een stuk van mij. Er zit ook iets in mij dat graag wil leven, dingen wil uitproberen, dingen wil ervaren en er wil zijn. Door die dingen van elkaar te scheiden, veranderde mijn perspectief op mezelf. Ik dacht: oké, ik wil dood, maar dat bepaalt mij niet als mens. Het is niet mijn hele identiteit.

“Vraag en luister ernaar”
Ik denk dat isolatie en afzondering van mensen alles erger maakt. Zeker suïcidaliteit. Door weer in contact te komen met mensen en te ervaren dat het er mag zijn, kon mijn tunnelvisie zich verbreden. Ik kon ervaren dat het niet de enige oplossing is. Niet de enige uitweg.

Ik denk dat er een enorm stigma zit op suïcidaliteit. Mensen denken soms: dat overkomt mij niet, want ik ben sterk en jij bent zwak. Zo houden ze het ver bij zichzelf vandaan. Maar suïcidaliteit heeft helemaal niets met zwakheid te maken. Het heeft te maken met het leven dat je hebt, het hoofd waarmee je geboren wordt en het hoofd dat je meekrijgt door de dingen die je ervaart. Als de som van al die dingen op een gegeven moment tot een suïcidaal antwoord leidt, dan is dat niet omdat je zwak bent.

Het kan iedereen overkomen. Het maakt je niet minder als mens. Het zegt zelfs niet eens heel veel over wie je bent. Behalve misschien dat je hulp nodig hebt. Dus als iemand naar je toe komt, of als je iemand ziet worstelen, ook als je er geen verstand van hebt: luister. Vraag ernaar. Laat merken dat je respect voor die persoon hebt als mens. Laat merken dat diegene ertoe doet en dat je waardering voor diegene hebt.

“Het kán goed komen”
‘Het komt goed’ is al honderdduizend keer tegen me gezegd. Na de tweede keer dacht ik al: hou je mond. Dat is dus niet wat ik wil meegeven. Maar ik wil wel zeggen: het kán goed komen. Ik heb zo diep gezeten. Ik wist honderd procent zeker dat ik nooit gelukkig zou zijn. Ik wist honderd procent zeker dat de dood mijn enige uitweg zou zijn. En het was niet zo.

Ik worstel nog steeds. Ik denk dat suïcidaliteit op zekere hoogte altijd een deel van mijn leven zal blijven. Maar ik heb ook zoveel mooie dingen gezien en zoveel mooie dingen mogen ervaren. Naarmate ik ouder word en meer over mezelf leer, mag ik die momenten steeds vaker ervaren.

Dus blijf het proberen, het leven. Als je twijfelt en denkt: ik weet niet of ik het kan, blijf het toch opnieuw proberen. Soms moet je het wel duizend keer doen. Blijf aandacht vragen. En geef het schreeuwen om hulp niet op, want er is iemand die naar je wil luisteren.”

—

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Je bent niet alleen. Neem anoniem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113 of chat via 113.nl.